Groen erfgoed, praktisch bekeken: kwaliteit begint bij goede afspraken

Centraal stond de vraag wat kwaliteit in groen erfgoed in de praktijk betekent. Niet als algemene term, maar in het dagelijks beheer, bij onderhoud, herstel, uitvoering en samenwerking.

Eerst afspraken maken, daarna uitvoeren
Keuzes in beheer of onderhoud kunnen op de lange termijn een groot verschil maken. Daarom begon de middag met twee basisvragen: “Wat is er voor nodig om samen, op basis van vakmanschap, tot goede afspraken te komen?” “Hoe gebruik je elkaars kennis tijdens de uitvoering, zodat je samen het gewenste resultaat bereikt?” Die vragen raken de kern van groen erfgoed. Een beheerplan, tuinhistorisch onderzoek of beheervisie geeft richting. Maar die richting moet ook begrijpelijk zijn voor de mensen die ermee werken. Van opdrachtgever tot uitvoerder. Van tuinbaas tot vrijwilliger.

Beheer vraagt om continuïteit Arnold Achterkamp, tuinbaas van Stichting Slot Zuylen, vatte dat scherp samen: “Tuinen gaan altijd door. Dat is gewoon een feit. Wees daarom voorbereid. Laat je niet overvallen, maar zorg dat je continuïteit hebt en dat je planmatig werkt.” Die continuïteit was een belangrijke lijn in de bijeenkomst. Groen erfgoed vraagt om vooruitkijken. Niet alleen naar de werkzaamheden van vandaag, maar ook naar de keuzes die over jaren zichtbaar worden. Dat geldt voor borders, paden, fruit, bomen en lanen. Beheer is geen losse handeling, maar een doorlopend proces.

Kennis moet landen in het dagelijks beheer In de themagroepen in de tuin kwam vooral naar voren hoe belangrijk de verbinding is tussen planvorming en uitvoering. Een beheerplan heeft pas waarde als duidelijk is wat dat betekent in het dagelijkse werk. Vrijwilligers hebben bijvoorbeeld duidelijke kaders nodig. Zij moeten weten wat ze kunnen doen, waarom iets wel of niet past en wanneer vakkennis nodig is. Ook voor uitvoerders en hoveniers geldt dat kennis tijdens de uitvoering gedeeld moet worden. Niet alles staat vanzelf goed in een bestek of opdracht. Juist in groen erfgoed vraagt kwaliteit om afstemming tussen opdrachtgever, adviseur, tuinbaas, hovenier en vrijwilliger. 123456

Bomen en lanen vragen om vastgelegde keuzes Bij bomen en lanen werd duidelijk hoe ver vooruit beheer moet kijken. Veiligheid, soortkeuze, vergunningen, flora en fauna, fasering en herstel vragen tijd. Ook veranderende omstandigheden, zoals hitte en droogte, spelen mee in de keuze voor behoud, vervanging of nieuwe aanplant. Juist bij lanen is het belangrijk om keuzes goed vast te leggen. Waarom is gekozen voor verlenging van de levensduur, gefaseerde vervanging of volledige vernieuwing? En waarom past een bepaalde boomsoort wel of niet bij die plek? Die kennis moet beschikbaar blijven, ook als functies, bestuurders, beheerders of adviseurs wisselen. Anders verdwijnt de onderbouwing achter eerdere keuzes. Bij groen erfgoed gaat het daarom niet alleen om de ingreep zelf, maar ook om de overdracht van kennis over tijd.

Aanbesteding vraagt om herkenning van erfgoed Ook aanbesteding kwam aan bod. Groen erfgoed past niet altijd in standaardbestekken of bulkafspraken. Een historische tuin, laan of buitenplaats vraagt om andere afwegingen dan regulier groenbeheer. Daarom begint kwaliteit al vóór de uitvoering. Gemeenten, beleidsmakers en inkoop moeten herkennen wanneer erfgoed om een andere aanpak vraagt. Dat vraagt om goede opdrachtgevers, duidelijke afspraken en ruimte voor vakmanschap.

Stap voor stap werken aan kwaliteit De middag liet vooral zien hoe belangrijk het gesprek tussen alle betrokkenen is. Opdrachtgevers, uitvoerders, tuinbazen, hoveniers, adviseurs, vrijwilligers en plannenmakers kijken ieder vanuit hun eigen rol naar groen erfgoed. Juist daarom is het nodig om kennis te blijven delen. Niet eenmalig, maar met continuïteit. Door elkaar vaker te ontmoeten, ontstaat stap voor stap een gezamenlijke manier van kijken naar kwaliteit in groen erfgoed.

Dit artikel verscheen ook op de website van de Vereniging van Erfgoedhoveniers. Tekst en fotografie: Elise de Groot (Anthill), in opdracht van de Vereniging van Erfgoedhoveniers

Met bijdragen van Barbara Gravendeel en Roderick Bouman (Hortus botanicus Leiden), Carin de Cloe (Stichting Landschap Overijssel), Sofia Dupon (Gemeente Groningen), Arnold Achterkamp (tuinbaas, Stichting Slot Zuylen) en Guido Vlug (Kasteel Nijenrode / Nyenrode Business Universiteit).

In de tuin begeleidden Arno Hoefakker (Hoefakker – Boomspecialisten | Buitenruimte | Groen Erfgoed), Melle Wierper (Groenpartners), Gerrit Reijm (Reijm Hoveniers), Deyke van Donkelaar (van Donkelaar groenadvies) en Klaas de Boer (adviseur historisch groen) de themagroepen over bomen, fruit, opleiding en werken met vrijwilligers.