De schadeatlas: houvast in een wereld vol terminologie

Naldini komt het vaak tegen: bij het vaststellen van een schade wordt meteen een oorzaak genoemd. Bij beschadigd metselwerk wordt bijvoorbeeld ‘vorstschade’ genoemd als schadebeschrijving en gaatjes in een houten balk worden als ‘houtworm’ betiteld. Beide zijn echter mogelijke oorzaken, maar niet het visuele schadetype. Naldini: “Correcte identificatie is belangrijk voor een correcte diagnose en behandeling. Die terminologie is erg belangrijk: het helpt mensen op de werkvloer elkaar te snappen en ook de goede zaken in rapportages op te nemen.”

De roep om eenheid in terminologie was voor Naldini de aanleiding om al in de jaren ’90 van de vorige eeuw mee te werken aan een schadeatlas, destijds binnen een EU-project van TNO samen met onderzoekers uit Italië, Duitsland, België en Nederland. De schadeatlas werd later onder de naam MDCS (Monument Diagnose en Conservering Systeem) onder de hoede van de RCE, TNO en de TU Delft verder ontwikkeld en uiteindelijk overgedragen aan ERM. Al decennialang is het een waardevol, gratis toegankelijk instrument voor restauratie-experts en beschikbaar in het Nederlands en Engels.

“De schadeatlas zorgt ervoor dat je een rapport over een restauratie van jaren geleden, nog steeds begrijpt”, aldus Naldini. “Net als de richtlijnen van ERM, is de schadeatlas tot stand gekomen dankzij de samenwerking tussen experts en mensen in het veld, die dagelijks met monumenten werken. Monumentenwacht in Nederland maakt er veel gebruik van, maar ook professionele eigenaren, bouwhistorici en studenten. Van iedereen krijg ik fotomateriaal, waarmee de atlas verder wordt verbeterd. Hoe meer foto’s, hoe meer vergelijkingsmateriaal. Op basis van bekende schades kun je een nieuwe schade dan makkelijker herkennen.”

Wat Naldini betreft moet de schadeatlas bekender worden, zodat nog meer mensen er gebruik van kunnen maken. Onlangs kwam dus de uitbreiding met schade aan hout. “Dat is een veelvoorkomend probleem in Europese monumenten. Recent nog kreeg ik daarvoor materiaal uit Italië binnen. Het is goed dat experts meedoen en aan de atlas willen werken: dat vergroot het draagvlak. Ook het Italiaanse materiaal ga ik ordenen per type schade.”

Mogelijk volgt in de toekomst nog de toevoeging van ijzer aan de atlas, daarna is het overzicht compleet. Er blijft echter nog genoeg te wensen over, aldus Naldini. “De website is prachtig, maar het gebruiksgemak – en ook het gebruik - zou met een app voor mobiele telefoons en tablet enorm toenemen. Dat is wat ons betreft dus een volgende stap in het herkennen van schades en verbeteren van de restauratiekwaliteit.”

De schadeatlas is te vinden op https://mdcs.monumentenkennis.nl/damageatlas